Nostalgie, een aanvulling op het Polhuis-archief

Een foto is een samenspel van verschillende factoren: be- en verlichting, locatie, modellen en styling bijvoorbeeld. In de specialisatiefase van de opleiding aan de Fotovakschool stond een opdracht op het programma waarin al die factoren samenkomen. Mijn fotoserie ‘Nostalgie’ was daar het eindresultaat van. Omdat ik regelmatig de vraag krijg, hoe deze foto’s tot stand zijn gekomen, heb ik op Photofacts een korte uitleg gegeven.

De opdrachtomschrijving tijdens de opleiding aan de Fotovakschool, enkele jaren geleden, was vrij eenvoudig: ‘Creëer drie beelden die qua stijl en sfeer passen in de periodes 1965, 1970 en 1975 van het Polhuis-archief‘. Het Polhuis-archief is een collectie van enkele duizenden dia’s van de amateurfotograaf Leo Polhuis, die in de jaren zestig en zeventig de activiteiten van zijn gezin vastlegde. Op het eerste gezicht gaat het hier om ‘familiefoto’s’. Maar wie door de uitgebreide collectie bladert, ziet dat Polhuis een zeer gevorderd amateur was. Compositie en belichting kloppen en er is oog geweest voor detail. Dat brengt in de opdracht al een bepaalde spanning met zich mee: enerzijds moeten de beelden ‘los’ ogen, anderzijds wel kloppen.

Nostalgia 2

Geen clichebeelden

Een ander aspect dat meespeelt in deze serie is het sociale milieu. Ga je foto’s maken in jaren ’60 of ’70-sfeer, verval je al snel in clichébeelden. Omdat het hier gaat om een vrij ‘standaard’ Nederlands burgergezin, passen die beelden dan niet in de serie. Dus geen Flower Power, Dolle Mina’s of Provo. Ook hier moet er weer balans zijn tussen het sfeertje dat we kennen uit die tijd, zonder over-the-top te gaan.

Locatie en styling

Dat alles in gedachten nemend, begint dan het grote zoeken. Modellen (want stillevens zijn er slechts enkele in de collectie), kleding, attributen en een locatie. De locatie bleek voor de meeste studenten nog de grootste uitdaging.

Een belangrijk leerpunt, dat ik gelukkig ook al bij eerdere masterclasses had opgedaan: je locatie hoeft niet groter te zijn dan het frame van je foto. Zoeken naar een volledig huis in jaren ’70-stijl is leuk, maar één witte muur met de juiste meubels kan ook al prima werken. Een deel van de foto’s heb ik dan ook in mijn eigen woonkamer en badkamer gemaakt.

Na flink wat zoeken en rondvragen kwam ik via een vriendin terecht bij [url=http://www.ainsi.nl]Ainsi[/url]: een theater, gevestigd in een voormalige cementfabriek van ENCI in Maastricht. Het gebouw zelf is prachtig, oud industrieel erfgoed. Kaal beton, grijs cement… heel ‘urban’ dus. En in die zin eigenlijk totaal niet geschikt voor mijn doel: huiselijke gezinsfoto’s. De foyer van het theater staat echter vol met oude meubels: bankstellen, stoelen, tafels en tapijten uit precies ‘mijn’ periode!

Nostalgia 3
Een tweede beeld, geschoten op exact dezelfde locatie, maar met andere meubels en een iets andere lichtopstelling.

Modellen

Polhuis werkte niet met professionele modellen: hij fotografeerde immers zijn eigen gezin. Dat houdt natuurlijk wel in dat de geportetteerden op hun gemak waren bij het fotograferende gezinshoofd. Daarom ook heb ik er bewust voor gekozen om geen modellen te gebruiken: zeker geen professionele modellen, maar óók geen TFP-model: het zou het gevaar opleveren dat de foto’s te geposeerd zouden ogen. Ik heb uiteindelijk gewerkt met mijn eigen vriendin en zoon en enkele goede vrienden.

Kleding en props

Kleding: hier loert sterk het gevaar van het cliché. Want we kennen de sixties en seventies natuurlijk van de clichés op televisie. Veel kledingverhuurbedrijfjes zoomen natuurlijk in op deze clichés. Gezien de aard van de familie Polhuis sla je dan de plank mis. Uiteindelijk bood de zolder uitkomst: een doos vol kleding die echt uit de jaren zestig en zeventig stamt. Ook de requisieten kwamen ‘van zolder’.

Styling

Tijdens het fotograferen zelf ging de meeste tijd zitten in het bouwen en aankleden van de set. Dan blijkt styling een vak op zich, want in hoeverre voldoen bepaalde boeken, spelletjes, lectuurbakken en koffiekopjes aan een bepaald tijdsbeeld? In dit geval was het voornamelijk roeien met de riemen die we hadden, maar als het echt nauw komt, loont het zich zeker om een stylist in te schakelen.

Verlichting en belichting

Doel was om het licht zo natuurlijk mogelijk te houden, aangezien Polhuis natuurlijk geen complete flitsopstellingen bouwde. Maar gezien de locatie moest ik wel. Bij de meeste beelden heb ik gebruik gemaakt van drie flitsers:

Making of Nostalgia

  1. Een flitser gericht op een groot wit scherm, bootst natuurlijk raamlicht na (op de foto op het salontafeltje geplaatst);
  2. Een tweede flitser met omnibounce (of in een softbox/paraplu) van voren als invullichtje;
  3. Een derde flitser recht van boven fungeert als lamplicht.

Afwerking

Met wat zoekwerk kwam ik in contact met de schoonzoon van de overleden fotograaf Polhuis. Hij bevestigde mijn vermoeden dat de foto’s grotendeels geschoten zijn op middenformaat diafilm. Met een Rolleiflex 6×6, om precies te zijn. Welke diafilms Polhuis precies gebruikte heb ik helaas niet kunnen achterhalen.

Aanvankelijk Agfa, later Kodak‘, was daarbij de enige aanwijzing. In de uiteindelijke afwerking en afdruk heb ik daarom behoorlijk geschoven met de verschillende kleurkanalen, vibrance en verzadiging om toch het juiste gevoel te krijgen. Bij het afdrukken is het dan nog zaak om de ‘digitale scherpte’ flink in te tomen door extra onscherpte toe te voegen!

Het eindresultaat

Andere beelden uit de serie:

Nostalgia 1
Een alternatieve versie van de eerste foto.

Nostalgia 5
Een foto op een buitenlocatie, die ik bewust wat ‘tijdloos’ heb gehouden. De fiets en kleding moeten daarin het tijdsbeeld weergeven.

Nostalgia 4
Een stilleven, gefotografeerd in de woonkamer.

Deze blog verscheen eerder op Photofacts.nl.

Delen

PinIt

About Erik

Erik is fotograaf en tekstschrijver. Human interest ligt hem het beste. Mensen observeren en in beeld brengen is wat hem drijft. Met tekst of met foto’s. Het liefst beide.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.